MËSIME KLASIKE

Si e perceptojmë artin në përgjithësi e skulpturën klasike në veçanti? Si na e kanë përcjellë shekujt deri në ditët e sotme? A përputhet shija jonë artistike me atë të grekëve apo romakëve të lashtë? Le të marrim rastin e statujave prej mermeri që hijeshojnë sot sheshet, kishat, vendet arkeologjike, ose muzetë e gjithë botës. Për mua bardhësia e tyre është sa e natyrshme aq edhe e paprekshme, sa e thjeshtë aq edhe kuptimplotë.

TË ARDHUR E TË IKUR

Kohët e fundit dëgjojmë të flitet gjithnjë e më shpesh për katundarë e qytetarë; debat ky të cilit as këtu në PTF s’i kemi lënë gjë mangut.

Natyrisht termi katundar është i ngarkuar me konotacion negativ; duke hyrë në kundërvënie me qytetarin.

Kjo krijon probleme – për t’i zgjidhur të cilat pastaj sillen në ndihmë terma të ngjashëm: fshatar (si term neutral) dhe malok (si term më negativ se katundar, për të ndihmuar që ta shtyjë këtë të fundit drejt një zone më pak të ngarkuar me konotacion).

Q

Në editorialin e vet te Tema, Mero Baze komentonte sot për çeljen e fushatës elektorale të PD-së në Tiranë, duke shtuar në fund, me shaka, mes risive të pakta të këtij takimi, ishte edhe fakti që pjesëmarrësit kishin brohoritur “Ka-qi, Ka-qi”, për të përshëndetur Kastriot Islamin.

Mbase është brohoritur vërtet kështu, mbase është vetëm fjala për një thumb të Bazes. Megjithatë, përdorimi prej autorit i formës Kaqi, në vend të Kaçi (si shkurtim i Kastriot) tërheq vëmendjen menjëherë, dhe jo vetëm për leximin alternativ që mund t’i bëhet sintagmës Ka-qi.

Në fakt, rrëshqitja e ç-së në q ndeshet në të folmet e Kosovës.

FTESË

[Miku Ernest Nasto, analist financiar dhe studiues i politikave ekonomike, do të mbajë javën e ardhshme një cikël leksionesh në Tiranë, duke më kërkuar, me këtë rast, t'ua përcjell ftesën edhe lexuesve të blogut tonë nga Shqipëria. Më poshtë mund të lexoni njoftimin e përgatitur prej tij.]

FTESË

Në kuadrin e leksioneve të hapura të organizuara nga Universiteti Marin Barleti lidhur me politikat e sotme botërore, në datat 21, 22 dhe 23 maj do të zhvilloj atje një cikël rreth rolit dhe ndikimit politik të Religious Right në SHBA.

Ky grupim e ka transformuar krejt jo vetëm konservatorizmin, por edhe tërë peizazhin elektoral në Amerike, duke u bërë një faktor shumë i rëndësishëm në përcaktimin e politikave të superfuqisë botërore.

Plani i leksioneve është si më poshtë:

E martë 21 maj, ora 14.00 – 15.30 (Kampusi 1)

Kushtetuta Amerikane, bazat Deiste të saj dhe ndarja e kishës nga shteti.
Krijimi i së Djathtës Fetare, botëkuptimi dhe parimet e saj udhëheqëse.

E mërkurë 22 maj, ora 14.00 – 15.30 (Kampusi 1)

Disa nga politikat dhe çështjet morale kryesore në kohën e sotme në SHBA dhe më gjerë. Përgjigjja politike e së Djathtës Fetare Amerikane ndaj këtyre çështjeve (kryesisht aborti, të drejtat e homoseksualëve, mbrojtja e mjedisit dhe politika e jashtme).

TE TALLËSH BYTHËN GJUHËSISHT

Vite më parë, në një shkrim modest për një temë të sociologjisë politike m’u desh të përdor termin reziliencë, që në thelb është aftësia e një individi (në rastin e shkrimit tim, e një shoqërie) për të rimarrë veten dhe për t’u riaftësuar për një jetë normale pas një goditjeje të rëndë. Meqë rezilienca sot përfaqëson një doktrinë të tërë, nuk m’u duk i nevojshëm ndonjë lloj shqipërimi. Qe njëlloj si të kërkoje gjësendi në shqip për termin psikoterapi.

Kur shkrimi u gjet mbi tryezën e redaktorit në Tiranë, duket se termi në fjalë paraqiti ndonjë problem. Megjithatë, i kujdesshëm deri në fund, ai kërkoi nëpër fjalorin e ri të shqipes të viti 2002 dhe 2006 dhe vetëm pasi nuk gjeti zgjidhje në ta dyshoi për ndonjë lajthitje timen dhe e zëvendësoi me rezistencë. Sot mua më ngushëllon fakti se këto tema nuk i kanë lexuesit fort të panumërt.

Një incident i tillë të shtyn të mendosh për të vjellët që ndjen t’i vije leksikografisë shqiptare nga fjalët e huaja (se nuk besoj se isha i pari që përdorja atë fjalë) dhe pasioni fundamentalist me të cilin i ka përzënë rrënjësisht nga përdorimi. Harrohet se në mungesë të zhvillimit të brendshëm gjuha shqipe mbijetoi sepse diti të ruajë aftësitë homeostatike, të huazojë. Më tej akoma, kam përshtypjen se fjalorët e shqipes kurrë nuk kanë patur një raport mirëbesimi me shqipfolësit, kurrë nuk kanë ndihmuar në zhvillimin e gjuhës së tyre, askush nuk ka fjetur në shtrat me to.

ÇFARË FILMASH SHEH?

Emisionin Jamais Vu M. Nanoja e nis me një paraqitje të shkurtër të mysafirit të radhës; paraqitje e cila mbështetet në përgjigjet që ky, mysafiri, ua ka dhënë disa pyetjeve të thjeshta, që ia ka bërë mikpritësi para se të niste emisioni.

Vjet, kur isha në Tiranë, shkova edhe unë i ftuar në Jamais Vu, dhe më bëri përshtypje që, mes pyetjeve paraprake standard, ishte edhe njëra nëse e kisha zakon apo jo të shihja, në TV, filma shqiptarë të para 1990-ës.

Përshtypje s’më bëri aq pyetja, sa implikimi i saj; dhe pikërisht se paska shqiptarë, pak a shumë të kategorisë sime, që sot zbaviten (edhe) duke riparë filma të Kinostudios “Shqipëria e Re”.

LLOJE TË CENSURËS

Edhe pse artin përgjithësisht e shohin, madje e lëvdojnë, si manifestimin sublim të lirisë, një vepër arti nuk krijohet dot pa iu bindur artisti një bashkësie rregullash pak a shumë eksplicite; aq sa mund të thuhet se çdo vepër është, në fakt, rezultat i negocimit midis dëshirës për liri dhe nevojës për disiplinim.