MOLLË TË PABËRA

Gjithnjë e më dendur dëgjon lexues të shqipes të ankohen për cilësinë e dobët të shqipes të përdorur jo vetëm në shtypin e përditshëm dhe në mediat e folura (TV), por edhe në librat e botuar sot në Shqipëri, me autorë shqiptarë dhe të përkthyer. Jo vetëm që shqipja e shkruar po i shërbehet lexuesit me gabime shtypi, gramatikore, sintaksore dhe gjithfarë barbarizmash, ose fjalësh të huaja të panevojshme; por edhe krejt tekstet tingëllojnë të shkruara keq, pa shije dhe me struktura të ngecura, nga njerëz të cilët nuk e përdorin dot mirë gjuhën e tyre, as e njohin mjeshtërinë e të shkruarit për publikun. Meqë letërsia e shkruar keq është vetvetiu letërsi e keqe, edhe problemi gjuhësor shndërrohet në problem letrar e në përgjithësi kulturor.

Read Full Post »

VIKTIMAT SOVRANE

Mes shumë prapësive që mediat e Shqipërisë, pas 1990-ës, mësuan prej simotrave të tyre në Perëndim, ishte edhe interesimi i tepruar për viktimat – të krimeve ordinere, të sëmundjeve të rënda, të aksidenteve të ndryshme, të sëmundjeve profesionale dhe industriale, të keqtrajtimeve politike dhe ekonomike, të vetëvrasjeve, të dhunës në familje, të abuzimeve seksuale, të trafikut njerëzor, të drogës, të gjakmarrjes, të vetëvrasjeve, të pleqërisë e kështu me radhë; duke përfshirë këtu edhe familjarët përkatës.

Read Full Post »

SPEKULIMI ME MOTIVET

Po e nis me tre shembuj:

Shembulli A: Ministri i Punëve të Brendshme ka deklaruar se lufta kundër krimit ordiner, veçanërisht grabitjeve të pronës private të qytetarëve, do të marrë përparësi në punën e dikasterit që drejton. Një gazetë e opozitës u shpjegon lexuesve të vet se kjo politikë e re e qeverisë në lëmin e ruajtjes së rendit ka të bëjë me faktin që para pak muajsh, vëllai i ministrit humbi jetën në përleshje me hajdutët që i kishin hyrë në shtëpi.

Read Full Post »

BRICOLAGE

Për të dënuarit me limonti të përkohshme, Tirana e atëhershme kish vënë mënjanë disa prej sekreteve të veta më ngashënjyese. Kur kujtoj muajt që kaloja me Irmën, më vijnë para sysh ditë të përdiellura, madje verbuese dhe ca shëtitje të pafund nëpër rrugët e rrugëzat e qeta të mëhallës midis rrugës së Elbasanit dhe Bulevardit të madh; e gjithë ajo pjesë e Tiranës që më pas do të shkallmohej pamëshirshëm prej traktorëve e ekskavatorëve, për t’i bërë vend “piramidës” ase mauzoleut Enver.

Read Full Post »

JEPNI PËR TË VARFRIT

Mes marifeteve në argumentim, nuk ka më tinëzar dhe irritues sesa i ashtuquajturi argumentum ad Lazarum, i cili mbështetet në supozimin e çuditshëm se të varfrit kanë vetvetiu të drejtë. Është flamuri i preferuar i politikanëve që shëtitin nëpër atdhe, gazetarëve të terrenit, shkrimtarëve të tabanit dhe populistëve të të gjitha ngjyrave.

Read Full Post »

JEPNI PËR RININË

Nëse adhurimi i lashtësisë nuk na afron tek e vërteta, kjo nuk do të thotë se duhet doemos t’i falemi idhullit të përkundërt – rinisë, edhe pse kësaj të fundit i përkitka, siç e thotë edhe klisheja, “e ardhmja”.

Kultura shqiptare është vërtet kulturë konservatore, në thelb patriarkale; por bash për këtë arsye, të gjithë ata që nuk pajtohen me të sotmen, priren t’i besojnë argumentit rinor, ose shpresës se shpëtimi do të vijë nga e reja e nga të rinjtë, ose nga të dyja këto forca së bashku.

Read Full Post »

JEPNI PËR LASHTËSINË

Si çdo kulturë e një populli të vogël që historikisht priret ta gjejë identitetin e vet në teknikat e mbijetesës, edhe e jona i jep rëndësi të veçantë të vjetrës, e cila praktikisht shndërrohet në virtyt të institucioneve, objekteve kulturore dhe monumenteve.

Nuk ka asgjë të keqe në këtë adhurim të së vjetrës, ose të përparësisë në kohë; sepse ky është një mekanizmat me të cilët përcillet tradita kulturore nga një brez në tjetrin, duke u riprodhuar por edhe duke u përsosur.

Read Full Post »

PËRRUA 1983

Vend arketipal nga ku nuk dal dot as dua të dal: plazh (Durrës) korrik pas mesnate lokal me pistë vallzimi i vjetër i drunjtë i zvetënuar për nga ata që e frekuentojnë duke mos na lënë jashtë as ne; natë e ngrohtë me shije si bajame e kripur e pjekur në pllakë balte dëgjohet deti që i lëpin nga pak shtyllat e errëta të kalbura të veshura me midhje dhe gjithfarë leshterikë parazitarë të kohës së Italisë;

Read Full Post »

QASJE NDAJ KANUNIT

Megjithë cektësinë karakteristike të trajtimeve, tema e Kanunit është gjithnjë e pranishme në ligjërimin publik shqiptar, aq më tepër kur Kanuni sillet si mekanizëm që përligj disa vrasje veçanërisht të shëmtuara ose dukuri të tjera shoqëruese, si ngujimi, të cilat janë tashmë pjesë e kronikës së zezë.

Read Full Post »

GJAKMARRJA NË MEDIAT

Ditët e fundit, befasisht, dy media globale të peshës së rëndë botuan artikuj që trajtonin plagën sociale të gjakmarrjes në Shqipëri.

E filloi Spiegel Online, me artikullin e Jeffrey White, të titulluar “Shqipëria kërkon t’i japë zgjidhje problemit të gjakmarrjes”; e vazhdoi The New York Times, dy ditë më pas, me artikullin e Dan Bilefsky-t “Gjakmarrjet shqiptare i futin familjet në izolim”.

Read Full Post »

PASAPORTIZIMI I FJALËS

Një tjetër iluzion i parapëlqyer nga amatorët e gjuhës dhe marifetçinjtë e tribunave populiste ka të bëjë me prejardhjen krahinore të fjalëve shqipe. Këtij iluzioni i referohen edhe ata që ankohen se shqipja standard dhe shprehimisht Fjalori i vitit 1980 ka lënë jashtë një numër të madh “fjalësh të gegërishtes”.

Iluzioni ushqehet nga një interpretim i shtrembër, herë qëllimisht herë nga padija, i prejardhjes së fjalëve shqipe. Në të vërtetë, përtej dallimeve të natyrës fonetike ose qartësisht historike, është shumë e vështirë të sqarohet nëse një fjalë specifike i përket vetëm gegërishtes, vetëm toskërishtes, apo është e përbashkët për të dy dialektet.

Read Full Post »

NUMËRIME FJALËSH

Sado të mira t’i kemi dëshirat dhe qëllimet, faktet gjuhësore tregojnë se teoria që shqipja e njësuar e kohës së komunizmit u varfërua qëllimisht prej policisë gjuhësore totalitare, e cila përjashtoi forcërisht prej përdorimit dhe fjalorëve një pjesë të madhe fjalësh të vyera s’është gjë tjetër veçse legjendë urbane.

Read Full Post »

PËRDHOSJA E DHIMBJES

Shumëkujt do t’i ketë rënë në sy tashmë sa i sundon sentimentalizmi mediat në mëmëdhe, kur është fjala për të përcjellë kronikën e zezë, ose ngjarje të tjera të jetës së përditshme.

Lajme për fëmijë që vuajnë, prostituta të gjetura masakruar buzë xhadesë, ose emigrantë të kallkanosur në borë e të mbytur në det luajnë me dobësinë e publikut për ata të tjerët, që vuajnë përtej – sepse nuk i kanë privilegjet “tona”.

Për t’u çliruar nga kjo ndjenjë faji që i përhihet prej lajmeve, publiku nuk ka rrugë tjetër përveçse ta përvetësojë lajmin në mënyrë sentimentale, duke iu dorëzuar kështu manipulimeve.

Read Full Post »

ME MIELL HUA (II)

Ndoshta duhet ta sqaroj më mirë idenë e shprehur në shkrimin e mëparshëm, se trysnia e anglishtes ndaj shqipes ia rrezikon strukturat gjuhësore kësaj të fundit shumë më tepër sesa trysnia tradicionale prej gjuhëve neolatine si italishtja dhe frëngjishtja.

Read Full Post »