ALFABETIZIMI DHE STATISTIKAT LEKSIKORE

nga Read Me

Si kemi arritur deri tek renditja alfabetike? Kjo pyetje është e lashtë, por ndërsa historia e alfabetit e humbet kthjelltësinë në muzgun e mijëvjeçarëve, llojshmëria e shpjegimeve nuk ka munguar. Megjithatë, përsëri sot është e pamundur të zbulohet as autorësia e as arsyet.

David Diringer në librin e tij ”Alfabeti: Një çelës në historinë e njerëzimit” shkruan se: “… ka shumë mundësi që arsyeja nuk ka ndonjë domethënie të veçantë…”. Grupimi fonetik sipas shkronjave të alfabetit semitik “…mund të jetë i rastësishëm”. Për të gjithë renditja alfabetike merret si e mirëqenë. Për më tepër merr kuptim edhe për faktin e thjeshtë se një alfabet i tillë mund të memorizohet e të përdoret me lehtësi.

Read Full Post »

MISTIKA E SHKRONJËS FILLESTARE

Vite më parë, kur punoja si bashkëpunëtor tekniko-shkencor në sektorin e leksikologjisë të Institutit të Gjuhësisë dhe të Letërsisë në Tiranë, mbaj mend shefin e atij sektori dhe kreun e leksikografisë shqipe Androkli Kostallarin të më ketë thënë, nuk di se në ç’kontekst, se brenda një fjalori, fjalët që fillojnë me një shkronjë të caktuar kanë gjithnjë diçka të përbashkët mes tyre, një karakteristikë dalluese, një shenjë që i veçon prej të tjerave.

Në atë kohë sektori po i jepte dorën e fundit Fjalorit të Shqipes së Sotme, që u botua pastaj në vitin 1984; një vepër e mbështetur në Fjalorin e Gjuhës së Sotme Shqipe, të katër vjetëve më parë, por më e shkurtër dhe më e përdorshme. Sikurse ishte praktikë e konsoliduar, fjalët e një shkronje të caktuar u jepeshin punonjësve të caktuar për të punuar me to; çka nuk lidhej vetëm me lehtësitë praktike të punës me materialet e kartotekës së leksikut, të cilat ishin gjithashtu të organizuara alfabetikisht; por edhe, po t’i besoje Kostallarit, përligjej edhe nga kjo mistikë përbashkuese e fjalëve që nisnin me të njëjtën shkronjë.

Read Full Post »

TË DREJTAT E GEGËRISHTES

Para pak ditësh, u mblodh në Tiranë një konferencë mbi çështje të gjuhës shqipe me titull “Gegnishtja sot”, e organizuar nga Instituti i Promovimit të Vlerave në Gjuhën Shqipe, i drejtuar nga Primo Shllaku.

Qëllimi krejt ambicioz i kësaj konference ishte të shohë se ku gjendet sot koineja letrare gege dhe të shqyrtojë rrugët për kthimin e prestigjit të saj në ligjërimin publik, përveçse atij letrar.

Read Full Post »

KULISAT E EPOSIT

Historiani Elidor Mëhilli më dërgon, të fotografuar, dokumentin e një procesverbali të një mbledhjeje të Sekretariatit të KQ të PPSh, të mbajtur më dt. 13 shkurt 1979, në të cilin Enver Hoxha, Ramiz Alia dhe Hekuran Isai diskutojnë, ndër të tjera, edhe për një artikull të Ismail Kadaresë për Eposin e Kreshnikëve, botuar në gazetën “Drita.”

Ky diskutim vjen pas dy diskutimesh të tjera: njëri për revolucionin iranian dhe tjetri për deviacionin e partisë komuniste italiane marksiste-leniniste.

Nga procesverbali, merret vesh se E. Hoxha ka mbetur shumë i kënaqur me artikullin e Kadaresë. Ai e quan atë ”studim shkencor”, ndërsa autorin ”njeri të zotin jo vetëm si romancier e poet, por edhe si studiues”.

Read Full Post »

GLADIATORËT E SHQIPES

Teoritë, ose më mirë hipotezat për prejardhjen e shqiptarëve dhe të gjuhës shqipe nuk kanë qenë ndonjëherë ideologjikisht asnjanëse ose të pafajshme – as në kohë të Rilindjes, as në kohët totalitare, as në kohët e sotme.

Zyrtarisht, albanologjia në Tiranë dhe në Prishtinë sot i mbahet hipotezës së prejardhjes ilire; por në kulturën shqiptare gjithnjë ka pasur një rrymë të fortë, sado të nëndheshme, të përkrahësve të hipotezës pellazge, e cila njëfarësoj gjithnjë i është referuar mitit të natyrës unike, ose të papërsëritshme të shqiptarëve.

Hipoteza pellazge si rregull nuk pajtohet me hipotezën ilire, me gjithë disa përpjekje sinkretizmi që nuk kanë munguar, duke i paraqitur pellazgët si paraardhës të ilirëve ose si të njëjtë me ta.

Read Full Post »

KTHEHET KRISTOFORIDHI

Qëkur u botua në fund të viteve 1980, libri i Arshi Pipës me titull The Politics of Language in Socialist Albania pati meritën që ta gjallëronte në mënyrë të jashtëzakonshme debatin për historinë e shqipes së njësuar (standard) në kontekstin e reformave të ndërmarra nga regjimi komunist në Shqipërinë e gjysmës së dytë të shekullit XX.

Read Full Post »

VIKTIMA TË GRAMATIKËS

Atentatori i Arizona-s Jared Loughner mund të lexohet edhe si një katalog i paranojave që kultivon dhe katalizon Interneti – po të gjykosh nga çfarë ka shkruar e ka thënë, dhe nga gjurmët që ka lënë rreth vetes.

Mes produkteve të kësaj mendjeje të sëmurë, por edhe të sëmurur nga klima e molepsur politike dhe sociale e provincës amerikane, më tërhoqi vëmendjen – natyrisht – obsesioni i tij me gramatikën.

Read Full Post »

TË FSHEHTAT E ZANATIT

Lexoj sot në “Gazetën shqiptare” një artikull të Hektor Çiftes për leximin dhe interpretimin që i ka bërë kritiku Arshi Pipa romanit Përsëri në këmbë të Dhimitër Xhuvani.

Read Full Post »