Posted in Gjuhësi, tagged drejtshkrimi, e folmja qytetare e Tiranës, elbasanishtja, gegërishtja, gegërishtja letrare, gjuha e folur, gjuha e shkruar, gjuha shqipe, Kongresi i Drejtshkrimit, kosovarishtja, mësimi i gjuhës në shkollë, norma drejtshkrimore, norma gramatikore, parimi etimologjik, parimi fonetik, parimi fonologjik, shkodranishtja, shkolla, shkrimi shqip, shqipja e folur publike, standardi, të folmet, toskërishtja, toskërishtja letrare, valutë e fortë, variantet letrare on March 29, 2013 | 1 Comment »
Gjithsekush lind në një gjuhë, e cila e flet para se ky ta flasë, duke ia hapur dyert e socializimit.
Edhe shqiptari, si rregull, lind në një shqipe të tillë, të cilën në vija të trasha gjithnjë mund ta karakterizojmë si të folme.
Çdo e folme është trajtë e folur e gjuhës; vetëm ashtu ekziston.
Asnjë e folme nuk përkon me standardin, ose shqipen publike të njësuar. Megjithatë, disa të folme janë më afër të standardit, të tjera më larg.
Posted in Gjuhësi, Sociologji, tagged gegërishtja, kosovarishtja, krahinizmi, paskajorja e gegërishtes, rishikimi i standardit, shkodranishtja, shkodranishtja letrare, standardi on October 11, 2012 | 13 Comments »
Meqë jemi në temë, dhe meqë tema duket sikur ngjall interes dhe është, pa dyshim, me interes, duhet të cek edhe një aspekt tjetër të marrëdhënieve mes gegërishtes dhe standardit, në momentin e tanishëm.
Çfarë do të them i kam thënë më parë dhe ndoshta edhe më mirë; por ia vlen të rikujtohen, për ta saktësuar kornizimin e debatit.
Autorët që duan t’ia kundërvënë gegërishten – në çfarëdo forme – standardit, e realizojnë këtë gjakim në mënyra të ndryshme, shpesh të papajtueshme mes tyre.
Posted in Gjuhësi, tagged dialektet e shqipes, Edeni, gegërishtja, gegnishtja, konservatizmi, rotacizmi, shqipja gjuhë e lashtë, shqipja gjuhë e vjetër, toskërishtja, vjetërsia e gjuhës on October 5, 2012 | 55 Comments »
Kur ishim të vegjël, e kishim zakon që të krahasonim etërit, për nga forca: “baba im e rref babën tat.” E kështu me radhë. Kish rëndësi që të dihej, një herë e mirë, radhitja e baballarëve në këtë hierarki të rrahjeve.
Kjo më kujtohet sa herë që dëgjoj gjuhëtarët amatorë (sa më amatorë, aq më të sigurt janë në tezat dhe hipotezat e tyre) të krahasojnë gjuhët mes tyre; dhe aq më keq dialektet.
Këtë bën edhe Astrit Cani, siç mund të pritej, në shkrimin e vet në MAPO, duke e rrekur të argumentojë epërsitë e “gegënishtes” ndaj toskërishtes, ose inferioritetin e kësaj të dytës ndaj së parës.
Posted in Gjuhësi, tagged gegërishtja, gegërishtja në mediat, norma gjuhësore, standardi on August 14, 2012 | 2 Comments »
Herë pas here lexon shkrime, në gazeta dhe në mediat elektronike, nga autorë që përpiqen të sfidojnë “hegjemoninë” e standardit në shkrim dhe të shkruajnë në ndonjë formë të gegërishtes.
Motivet për këtë janë të shumta dhe si rregull mbeten të padeklaruara; shpesh gegërishtja është për këta autorë një formë e ligjërimit bisedor ose intim, e cila ua bën më të lehtë të shprehen; më rrallë, të shkruarit në gegërishte vjen si deklarim ose pozicionim haptazi ideologjik dhe politik.
Një gjë mbetet, megjithatë, e sigurt: praktikisht asnjë prej këtyre autorëve nuk e ka mësuar ta shkruajë gegërishten në shkollë.
Posted in Gjuhësi, tagged fjalët dialektore, fjalët e rralla, gegërishtja, krahinizmi, leksiku i shqipes, leksiku shqip, pasurimi i leksikut, toskërishtja on August 12, 2012 | 27 Comments »
Kohët e fundit, në kontekstin e debateve për rishikimin e marrëdhënieve të standardit me “dialektet”, dëgjon të flitet rëndom për nevojën që shqipja “të pasurohet me fjalë të dialektit geg/të gegërishtes.”
E formuluar kështu, kjo nevojë mbështetet mbi një keqkuptim ose moskuptim të strukturës së leksikut të shqipes standard; keqkuptim i ushqyer dhe nga një analizë në thelb manipuluese e Arshi Pipës, në veprën e vet të mirënjohur, kushtuar standardizimit të shqipes nga regjimi totalitar i Tiranës.
Kësaj çështjeje i kushtova, tani së fundi, një artikull të shkurtër në “Shekulli”; por besoj se blogu më jep mundësinë për ta ilustruar më mirë tezën time.
Posted in Gjuhësi, tagged Don Colacho, drejtshkrimi, drejtshkrimi i shqipes, forma e brendshme, gegërishtja, Martin Camaj, sintaksa, standardi on July 17, 2012 |
Rastësisht më kapën sytë dje një aforizëm për gjuhën, nga kolombiani Nicolás Gómez Dávila, i njohur ndryshe edhe si Don Colacho.
Politolog konservator dhe reaksionar, Don Colacho admirohet, në mos për etosin e veprës që ka lënë pas, së paku për mprehtësinë dhe qartësinë e mendimit.
Posted in Gjuhësi, Letërsi, tagged dialekti, e folmja, gegërishtja, gegnishtja, Mehmet Elezi, memuaristika, Sofokli Lazri, toskërishtja on January 3, 2012 |
[Mehmet Elezi përgjigjet]
I dashur Ardian,
Eshtë e natyrshme të kemi përputhje dhe mospërputhje në një diskutim-debat qytetar. Gjëja e parë në këtë linjë: do të kisha dashur që librin tim “Nuk isha student i dhjetorit” ta kishit lexuar para se me u shprehë publikisht për të, për pjesë ose anë të tij.
Ribotimi i disa pjesëve në një të përditshme në Tiranë më mërziti për atë që, për t’u shprehur butë, mund të quhet mungesë profesionalizmi dhe shkelje e të drejtës së autorit. Filluan t’i botojnë : -pa lejen e autorit ; -pa shënuar se janë marrë nga ky libër (pra nuk janë shkrime ekskluzive); -pa i qëndruar besnik origjinalit, duke vënë në gojën time tituj të paqenë, të cilët më kanë bërë të ndihem keq; -pa ruajtur njësinë e fragmentit, duke prerë vend e pa vend ; -pa kujdesin për të shmangur gabimet drejtshkrimore.
Posted in Gjuhësi, Sociologji, tagged dialektet si zhargone politike, gegërishtja, gegnishtja, Mehmet Elezi, Sofokli Lazri, toskërishtja on December 30, 2011 | 30 Comments »
Mehmet Elezi, publicist i njohur, shkrimtar, leksikograf, gazetar dhe tani së voni diplomat, është një nga figurat më të spikatura në përpjekjet për vlerësimin dhe rehabilitimin e gegërishtes si pasuri kombëtare gjatë këtyre njëzet vjetëve të fundit.
Libri i tij Gjuha shqipe në bunker dhe sidomos Fjalori i gjuhës shqipe, me rreth 40 mijë fjalë që mungojnë në Fjalorët e Shqipes të botuar në vitet 1980 nga Akademia e Shkencave, janë vetëm dy nga kontributet e tij më të njohura, për të rithemeluar marrëdhëniet e shqipes standard me gegërishten e folur dhe, deri në një farë mase, edhe me variantet letrare të gegërishtes (veriperëndimore dhe verilindore).
Posted in Gjuhësi, Media, tagged gegërishtja, gegnishtja, Krishtlindja, Papa Benedikt XVI, shqipja standard, urimi në shqip on December 26, 2011 | 1 Comment »
Në mesazhin e vet Urbi et Orbi të këtij viti, Papa Benedikti XVI bëri edhe urimet tradicionale në shumë gjuhë të botës, mes të cilave edhe në shqip.
Çuditërisht, që Papa i Romës paskësh uruar edhe në shqip u bëri përshtypje të veçantë mediave në Tiranë, të cilat menjëherë e morën dhe e përcollën si lajm.
Posted in Gjuhësi, Totalitarizëm, Histori, tagged antikomunizmi, dhuna totalitare, gegërishtja, gegnishtja, totalitarizmi on December 10, 2011 | 18 Comments »
Ka qëlluar, në Shqipëri, që çdo lëvizje politike e respektueshme të jetë identifikuar, mes të tjerash, edhe me një formë specifike të shqipes; duke e projektuar ideologjinë në gjuhë.
Rilindja zgjodhi të fliste një shqipe të qëruar nga turqizmat dhe greqizmat; regjimi i Zogut e kërkoi legalitetin në elbasanishten; komunistët standardizuan toskërishten, duke i mveshur gegërishtes atribute të ligjërimit të Tjetrit, ose të armikut Përtej.
Posted in Gjuhësi, Sociologji, tagged gegërishtja, idiolekti, ligjërimi bisedor, ligjërimi i thjeshtë, ligjërimi publik, standardi, substandardi on November 7, 2011 | 5 Comments »
Pashë, të regjistruar, një pjesë të intervistës që ia dha Kryetarja e Parlamentit, Jozefina Topalli, Blendi Fevziut këtë javë.
Jo se kisha ndonjë kureshtje të madhe të dëgjoja çfarë kishte për të thënë z. Topalli, sesa për të dëgjuar si do ta fliste ajo shqipen, pas polemikave të fundit në shtyp.
Posted in Gjuhësi, Komunikim, Kulturë, tagged gegërishtja, Jozefina Topalli, krenaria lokale, lokalizmi, separatizmi, Shkodra, shkodranishtja, shkodranishtja letrare on October 25, 2011 | 28 Comments »
Përplasja e fundit – meqë s’e quaj dot debat – mes Presidentit Topi dhe Kryetares së Kuvendit Topalli, në lidhje me shqipen publike, qytetarinë dhe Shkodrën, është ndjekur me interes nga komentatorët në mediat.
Mes reagimeve të shumta, më tërhoqi vëmendjen edhe një opinion i Artur Zhejit, në MAPO, ku lexova ndër të tjera këtë pohim:
Jozefina është gege. Dhe është krenare për këtë. Dhe e manifeston me mendjemadhësi legjitime krenarinë e saj, për këtë dialekt hyjnor, të persekutuar përdhunisht për 50 vjet. Kjo gjuhë e Skënderbeut, e Nënë Terezës, e Buzukut apo Marin Barletit. Gjuhë e segreguar e at Zef Pllumit, e Koliqit dhe e legjendës së Gjergj Fishtës. Gjuha e Kosovës mistike dhe e Dibrës së Moisi Golemit, gjuha e Mirditës së Kapedanëve, gjuha e Kelmendit të heronjve, gjuha e një patriotizmi dhe shqiptarizmi pa kufij, në besnikëri dhe vetëflijim.
Posted in Gjuhësi, Media, tagged dialektet e shqipes, gegërishtja, gegërishtja letrare, ligjërimi i shkruar, ligjërimi publik, Romeo Gurakuqi, rotacizmi, shkodranishtja, studimi i gegërishtes letrare në shkolla on October 22, 2011 | 16 Comments »
A ka dinjitet gegnishtja për me qenë e folme publike? Këtë pyetje bënte Ardian Ndreca, në një shkrim të paradokohshëm botuar në MAPO dhe pastaj rimarrë nga ResPublica.
Pyetja është nga ato që, në anglishte, i quajnë loaded, sa kohë që shqipja, në momentin e tanishëm, nuk ka nevojë për një të folme të re publike; por vetëm që, folësit e saj publikë, ta respektojnë.
 | Xha Xhai on TË ARDHUR E TË IKUR |
 | Relapso on RRETH KOLIQIT |
 | anonimi on RRETH KOLIQIT |
 | pifto on RRETH KOLIQIT |
 | Evdotea on TË ARDHUR E TË IKUR |
 | dr.paradoks on PROMETEU NË FARMACI |
 | Lulian Kodra on TË ARDHUR E TË IKUR |
 | Cyprinodon diabolis on RRETH KOLIQIT |
 | highlander on TË ARDHUR E TË IKUR |
 | xeno on TË ARDHUR E TË IKUR |
Shqipologji
