Feeds:
Posts
Comments

Posts Tagged ‘huazimet’

Tradicionalisht, gjuhëtarin e kanë përfytyruar si njeriun me laps në dorë, që harton rregulla të drejtshkrimit dhe të gramatikës, dhe u ndreq gabimet gjuhësore të tjerëve, me shkrim dhe me gojë – pak a shumë, si një lloj korrektori teknik i armatosur me pushtet; duke ofruar edhe, sipas rastit, këshilla për t’u shprehur saktë dhe bukur.

Ky imazh, që i shkon gjuhëtarit parashkrues (preskriptiv) ka dalë tashmë nga moda, teksa shumë prej gjuhëtarëve po priren t’i largohen rolit të autoritetit gjuhësor dhe mbikëqyrësit të ligjërimit, për t’iu afruar rolit tjetër, më “shkencor” të vëzhguesit dhe të përshkruesit të gjuhës ose të manifestimeve të saj.

(more…)

Read Full Post »

Një kolege më njoftoi, në faqen e Gastares në FB, se në një emision lajmesh të TV Klan-it kish dëgjuar shprehjen e mnershme:

Gjatë lançimit të çeljes së konkursit

Dukuria, sa absurde aq edhe tipike, hedh dritë mbi mekanizmin si depërtojnë dhe përdoren fjalët e huaja “të panevojshme” në shqipen publike.

(more…)

Read Full Post »

Gjuha shkon vërtet ku dhemb dhëmbi, sidomos kur dhëmbi është gjuha shqipe. Vëmendja që i kushtojmë shqipes është sa e ligjshme aq edhe e kuptueshme, për sa kohë gjuha paraqitet e lidhur pazgjidhshmërisht me identitetin tonë kombëtar. Me fjalë të tjera, kur flasim për gjuhën flasim për veten tonë, për të kaluarën, të tashmen e të ardhmen.

(more…)

Read Full Post »

Dëgjon shpesh të flitet për “pastrim dhe pasurim të gjuhës shqipe”, pa çka se në shprehjen vetë ka një kontradiktë, sa kohë që, në rastin më të mirë, pastrim-pasurimi e lë leksikun po aq të pasur sa ç’e ka gjetur: hiq finok e fut marraq të ëmbël; hiq çikore e fut radhiqe.

Më shpesh, siç e kemi parë, pastrimi e varfëron gjuhën, sepse fjalën e huaj e zëvendëson duke mbingarkuar, me kuptimin përkatës, një fjalë shqipe ekzistuese.

Për ta konfirmuar këtë, mjaft t’i hedhësh një sy fjalorit Për pastërtinë e gjuhës shqipe, me autorë Androkli Kostallari, Emil Lafe, Jani Thomai, Engjëll Angoni, botuar në Tiranë 1998, nga Akademia e Shkencave; i bazuar në rubrikën “Fjala shqipe në vend të fjalës së huaj”, të botuar në revistën “Gjuha jonë.”

(more…)

Read Full Post »

Në kolonën e vet te Panorama, Edmond Tupja ndalet sot në ligjërimin e TVSh-së, duke vajtuar, ndër të tjera, përdorimin e “huazimeve të panevojshme.”

Tema është me interes, edhe ngaqë i kam kushtuar jo pak shkrime në këtë blog dhe gjetiu.

Për fat të keq, Tupja gabon që te emërtimi “huazime të panevojshme” – meqë ato fjalë janë patjetër të nevojshme për ata që i kanë përdorur, edhe pse Tupes mund t’i duken të panevojshme.

(more…)

Read Full Post »

Një model për të kuptuar më mirë shkëmbimin e huazimeve mes gjuhëve, është ai që i sheh fjalët e shkëmbyera si baktere ose viruse, të cilat kalojnë nga një bartës në tjetrin (dhe nuk e kam fjalën për çfarë ndodh mes dy gjuhëve gjatë një French kiss-i).

Dihet se vetë termi huazim nuk është i saktë, kur përdoret në gjuhësi; gjuhët nuk i marrin fjalët hua, por vetëm i replikojnë – kështu, kur shqipja mori prej anglishtes fjalën kompjuter, nuk është se anglishtja e humbi këtë fjalë, qoftë edhe përkohësisht; anglishtja nuk i dha shqipes “fjalën”, por vetëm matricën ose shabllonin e saj.

(more…)

Read Full Post »

Shpesh, kur kam hyrë në debate etimologjike me amatorë të ndryshëm, kam pyetur veten se si ndodh që njerëz me inteligjencë dhe kulturë normale, të besojnë e të bëjnë të vetat teori të prejardhjes së fjalëve ose të gjuhës vetë të cilat janë haptazi absurde.

Këtu nuk e kam fjalën vetëm për ata që gjejnë elemente të shqipes në vargjet e Homerit ose në hieroglifet egjiptiane, por edhe studiues me bagazh intelektual të spikatur, të cilët u kushtojnë energji të madhe mendore teorive nga më të guximshmet për lidhjet mes shqipes dhe etruskishtes ose shqipes dhe sanskritishtes: Zakaria Mayani i shembëllzon të parët, Petro Zheji të dytët.

(more…)

Read Full Post »

Në diskutimet rreth zëvendësimit të toponimisë “së huaj” në Shqipëri, sillet ndonjëherë, si kundërargument, trajtimi i suksesshëm i turqizmave nga kultura shqiptare, që nga Rilindja e këtej.

Kundërargumenti mund të formulohet kështu: nëse ne arritëm të pastrojmë turqizmat nga shqipja, duke i zëvendësuar me fjalë tonat, pse qenka e pamundur të ndërrojmë tani toponimet e huaja?

(more…)

Read Full Post »

Mes përfundimeve të Konferencës gjuhësore të Durrësit, ai për leksikun e shqipes standard lexon kështu:

Leksiku i standardit të shqipes të jetë i hapur ndaj prurjeve nga dialektet, sidomos nga dialekti gegë dhe nga autorët e traditës letrare në këtë dialekt. Të vazhdojë puna për pasurimin e leksikut me krijime të reja sipas gjedheve fjalëformuese të shqipes, si dhe për pastërtinë ndaj huazimeve të panevojshme.

(more…)

Read Full Post »

Atributet e fjalës të gjithë i njohim dhe i përdorim, shpesh pa e vrarë mendjen se çfarë po themi dhe me ç’logjikë.

Ndarja e parë e madhe, në fjalë shqipe dhe joshqipe, na është sugjeruar që nga Rilindja e këtej; edhe pse me të fundit kemi parasysh zakonisht fjalët e huazuara – që këtej jo vetëm purizmi, pastrimi i gjuhës, përndjekja e fjalëve për shkak të origjinës (ose gjuhësia policore) dhe varfërimi i gjuhës; por edhe vetë kultivimi i një vetëdijeje diakronike ndër ligjëruesit, të cilëve u bëhet natyrë e dytë të marrin në pyetje fjalën, për të mësuar nga vjen (e kujt je ti, moj bijë?).

(more…)

Read Full Post »

PO TË DONIM

Një blog gjuhëtarësh italianë, të nxitur nga shembulli i një konkursi francez i paradokohshëm, u ka hedhur tani së fundi një sfidë lexuesve të vet: dhe pikërisht, të gjejnë fjalë italiane të përshtatshme, për të zëvendësuar blog, chat, newsletter, provider dhe spamming.

(more…)

Read Full Post »

Nuk ka përkthyes të shqipes, profesionist dhe amator, që të mos jetë përballur, gjatë përpjekjeve për të ndërmjetësuar midis teksteve dhe gjuhëve, me tundimin për të krijuar fjalë të reja, ose neologjizma.

(more…)

Read Full Post »

Në shkrimin Me miell hua, Xha Xhai i pati ndarë në disa kategori shqiptarët që reagojnë ndaj fjalëve të huaja të panevojshme. Puristët, folkloristët, gegofilët, preciozistët, dhe ndonjë figurë tjetër që përvijohet por nuk emërtohet qartë.

(more…)

Read Full Post »

Ndoshta duhet ta sqaroj më mirë idenë e shprehur në shkrimin e mëparshëm, se trysnia e anglishtes ndaj shqipes ia rrezikon strukturat gjuhësore kësaj të fundit shumë më tepër sesa trysnia tradicionale prej gjuhëve neolatine si italishtja dhe frëngjishtja.

(more…)

Read Full Post »

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 5,042 other followers

%d bloggers like this: