TRAZIMI I SHPËRFILLUR I SULÇEBEGUT

nga Evdotea

Më befasoi, në domethënien më pozitive të mundur të fjalës, libër-albumi kushtuar fototekës së Marubëve, i përgatitur nga Loïc Chauvin dhe Christian Raby. Rizbulova pasionin tim të vjetër për fotografitë bardhë e zi, dashurinë kurrë të rrëfyer për profesionin e reporterit, atë të etnografit dhe atë të kostumografit, mallin për Festivalin e Gjirokastrës (si nuk e kam parë kurrë, xhanëm!).

Marubët do të fotografonin në të vërtetë, siç shprehet etnologu Agim Bido, edhe polifunksionimin shoqëror të kostumeve tradicionale në jetën shqiptare. Përkëdhela me dorë gajtanët e shiritat prej ari të xhybes, mbatha brenavekët dhe pashmangat, dhe luajta ca me fesin tanuz. U zhyta midis kindave të xhubletave, palëve të çitjaneve, u mbështolla me çarçaf me vija, pashë meshkujt nga poshtë ferexhesë dhe u qesha me shoqen time të mbuluar. Iu luta dajës që të më merrte me vete si rekrut shqiptar deri në Stamboll, u nisa për pelegrinazh në Bari, dhe ngrita edhe unë një shtangë si Mbreti.

Read Full Post »

NDËRRIME TITUJSH

Në kontekstin e ripunimit që ia ka bërë Ismail Kadareja romanit Kështjella, tërheq vëmendjen edhe ndryshimi i disahershëm i titullit.

Vepra u botua në krye me titullin Kështjella, por që shpejt u ndërrua në Les tambours de la pluie, në botimin frëngjisht e më pas në gjuhë të tjera (shq. Daullet e shiut).

Në hyrjen e vëllimit të tretë të Veprës së tij, të botuar tani nga Onufri (2008), vetë Kadareja shpjegon se Daullet e shiut ai e kish menduar si titull për veprën, por që pastaj u ndërrua në Kështjella me sugjerimin e botuesit, “me qëllim theksimin e pranisë shqiptare.” Mbijetesa e këtij titulli në përkthimin frëngjisht të Jusuf Vrionit i detyrohet, gjithnjë sipas autorit, “një harrese të lumtur.”

Read Full Post »

SHIJA KRONOLOGJIKE

Borges-i i sugjeron diku lexuesit që të provojë t’i lexojë Iliadën dhe Odisenë sikur të ishin shkruar pas Eneidës. Duke pasur parasysh raportin mes Homerit dhe Virgjilit, nuk habitemi që ky sugjerim, paradoksal, të vijë nga krijuesi i Pierre Ménard-it, autorit të Kishotit, i cili apasionohej kaq sinqerisht pas intertekstualitetit.

Nga ana tjetër, ne vdekëtarët përpiqemi t’u qasemi autorëve tanë të preferuar në mënyrë kronologjike, duke pranuar me mend një paralelizëm mes biografisë letrare dhe vartësisë së veprave së mëpasme nga të mëparshmet. Në muzikë këtë e ndien më mirë – askush nuk do të ngatërronte Beatles-at e albumit A Hard Day’s Night me ata të Abbey Road; ose edhe Mozart-in e Simfonisë no. 12, me atë të Requiem-it.

Read Full Post »

BIBLIOTEKA TË RASTIT

Një nga sfidat më të mëdha, edhe pse të fshehta, të bibliofilit, libërdashësit, madje intelektualit, ka të bëjë me librat që këtij i kanë mbetur pa lexuar.

Njeriu vjen në botë si në një bibliotekë me përmasa të asaj të Babelit, në tregimin e njohur të Borges-it. Është një labirint për t’u negociuar, edhe pse në qendër ka gjithnjë Minotaurin.

Pierre Bayard, një psikanalist frëng, i ka kushtuar një libër të tërë kësaj sfide: Si të flasësh për librat që nuk i ke lexuar.

Read Full Post »

PO TANI KUSH ËSHTË ANTI-SHQIPTARI?

nga Xhabyni

Për vite me radhë Ismail Kadareja ka qenë një personazh në qendër të mendimit intelektual të vendit, shkrimtari më i madh i periudhës së realizmit socialist që hyri në epopenë e shkrimtarëve të mëdhenj shqiptarë me romane të shumta që besoj se janë të njohur thuajse për të gjithë shqiptarët. Një personazh i cili në çdo çast kulmor të Shqipërisë providenca apo dëshira e tij e vendoste në qendër të mendimit dhe të bisedave të shqiptarëve.

Read Full Post »

BASHA KADARESË

nga Zampanò

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve nuk e ka dhënë ende verdiktin për Bashkinë e Tiranës, edhe pse lipset një përgjigje sa më e shpejtë për të shmangur ndërlikime të tjera. Pamjet e pasnumërimit të kutisë së fundit, që na tregonin festimet e dy kampeve, me fishekzjarrë e shampanjë, ishin përnjimend të pabesueshme; pamjet e numërimit të tanishëm në KQZ dhe të protestave në vend janë përnjimend të ankthshme.

Shkrimtari Ismail Kadare i dërgoi kandidatit për kryebashkiak të Tiranës Basha një letër të hapur, ku e ftonte të tërhiqet nga gara, për të mundësuar zgjidhjen e krizës postelektorale. Përgjigjja e Bashës nuk vonoi. Kandidati demokrat e falënderon fillimisht shkrimtarin I. Kadare për shqetësimin e shprehur lidhur me të ardhmen europiane të Shqipërisë. Më pas i shpjegon qëndrimin e tij për zgjedhjet vendore të Tiranës. Lulzim Basha mendon se kanë qenë qytetarët e Tiranës ata që me votën e tyre e kanë vendosur se cili do të jetë kryetari i bashkisë.

Read Full Post »

KADAREJA BASHËS

Siç lexoj në BalkanWeb, shkrimtari Ismail Kadare i paska dërguar kandidatit për kryebashkiak të Tiranës Basha një letër të hapur, ku e fton të tërhiqet nga gara, për të lehtësuar daljen nga qorrsokaku i kësaj krize të fundit.

Shkruan ndër të tjera Kadareja:

Si politikan dhe si zyrtar ju jeni gjendur kohët e fundit, në qendër të një cikloni, i cili jo vetëm mund t’ia mbyllë rrugën përparimit të kombit shqiptar, por ta kthejë atë shumë vite prapa në histori. S’është nevoja këtu t’ju kujtoj se sa e pandreqshme dhe e pafalshme do të jetë kjo mbrapështi.

Nisur nga kjo, në kushtet e një fitimi ose të një humbjeje fare të paqartë, do t’ju propozoja një gjest , që, sot për sot është i rrallë, gati i përjashtuar nga jeta politike shqiptare : tërheqjen nga kandidimi për kryetar bashkie.

Letra është shumë e mirë, dhe i ka të gjitha gjasat për t’ia arritur qëllimit – zgjidhjen e krizës, duke shmangur poshtërimin e palës humbëse.

Tek e fundit, në një shoqëri patriarkale dhe autoritariste si e jona, e vetmja mënyrë si mund të dilej nga ky ballafaqim ishte nëpërmjet invokimit të një autoriteti suprem.

Më pëlqen edhe që kjo thirrje ka ardhur nga një personalitet që, në thelb, është pjesë e jetës shqiptare, nuk i imponohet asaj nga jashtë, as e lë veten të përdoret nga të shkathëtit me kravata shumëngjyrëshe.

Read Full Post »

DY LEXIME TË NJË TITULLI

Ditët e fundit, gjuhëtari Rahmi Memushaj, në një shkrim te Shekulli me titullin “Gjuha standarde, krijesë kombëtare, jo totalitare”, i referohet gjerësisht librit tim Shqipja Totalitare, të botuar në 2009.

Read Full Post »

SHFAQJA E GABUAR

Natën time të fundit në Tiranë, më ftuan të shihja dramën Darka e gabuar me regji të Fatos Haxhirajt, të mbështetur në romanin me të njëjtin titull të I. Kadaresë.

Ngaqë romani nuk më ka entuziazmuar dhe aq, nuk prisja ndonjë epifani as nga pjesa teatrale, por çfarë pashë i tejkaloi edhe parashikimet e mia më pesimiste.

Read Full Post »

AKSIDENTE

Edhe këtë vit shkrimtari ynë i preferuar Ismail Kadare nuk e mori dot çmimin Nobel, me gjithë parashikimet, urimet dhe magjitë përkatëse.

Pritja e tanishme përkoi me botimin e romanit “Aksidenti”, i cili, pavarësisht nga ç’tha Tibor Fischer, nuk hyn ndër veprat e mira të shkrimtarit.

Read Full Post »

PAMJE TË KONVERTUARA

Konvertimin dhe ndërrimin e fesë në shqiptarët e ndesh rëndom në histori, por tani edhe në të sotmen, si realitet dhe si dëshirë.

Sa kohë që në truallin e banuar nga shqiptarët fé të ndryshme kanë luftuar mes tyre për supremaci, territor dhe grigja, konvertimet kanë qenë të pashmangshme.

Read Full Post »

PËRKTHIME, TELASHE

Me titullin si gjithnjë delikat, “Aksidenti i Kadaresë fut në sherr kritikën botërore”, Gazeta Shqiptare boton të përkthyer një recension të shkrimtarit britanik Tibor Fischer, për romanin e fundit të Kadaresë të botuar në anglisht: The Accident.

Read Full Post »

LETRA, KRYEVEPRA, PAÇAVURE

Shekulli boton sot dy letra proteste të Ismail Kadaresë, prej të cilave njëra i drejtohet gazetës FAZ, e cila ka botuar një artikull të një Michael Martens, ku Kadareja cilësohet si një nga promotorët e “furisë nacionaliste” në Shqipëri kundër librit të historianit zviceran Schmitt për Skënderbeun; ndërsa tjetra i drejtohet gazetës Shekulli vetë, për ta qortuar që u hap vend akuzave të tilla në faqet e veta, duke i përcjellë fjalët e Martens-it dhe të FAZ nëpërmjet një artikulli të përkthyesit të Schmitt-it (A. Klosi) pa i verifikuar.

Read Full Post »

ÇMIME NË EURO

Kadareja fiton një tjetër çmim letrar ndërkombëtar – el Premio Príncipe de Asturias de las Letras, provë e suksesit të tij artistik në vendet spanjisht-folëse.

Meqë jam rritur me veprën e tij, e cila madje më ka edukuar ndjeshmëritë estetike dhe intelektuale, gëzohem sinqerisht për këtë arritje, të cilën e përjetoj disi edhe si timen, ose shpagim të brezit tim.

Read Full Post »