KULTURA DHE RIPËRTYPJA

Kush është përpjekur të ndjekë dinamikat e kulturës shqiptare këto njëzet vjet do të ketë vënë re një kundërti të papritur mes lirisë së shprehjes dhe hapjes ndaj botës nga njëra anë, dhe kthimit këmbëngulës me fytyrë nga e shkuara, nga ana tjetër.

Gati-gati, duket sikur kultura kombëtare, e parë në aspektin sinkronik ose si komunikim vlerash, nuk e ka përballuar dot as lirinë, as hapjen, as shembjen e gardheve e të censurave, por është tërhequr në vetvete, duke kërkuar strehë dhe ngushëllim në diakroni.

Read Full Post »

ÇËSHTJA PUBLIKE (II)

Në një shoqëri që e ka përqafuar ekonominë e tregut si të ishte Libri i Shenjtë i Modernizimit dhe i Qytetërimit, kush ofron shërbime të vlefshme për publikun duhej të ishte në gjendje të jetonte nëpërmjet të ardhurave nga këto shërbime.

Të paktën teorikisht.

Këtu unë do të doja të pyesja sa shkrimtarë dhe artistë janë në gjendje të nxjerrin bukën e gojës, sot në Shqipëri, duke shkruar dhe duke bërë art.

Read Full Post »

PËRPJEKJA PËR PARATË

Nga gjërat më të mira që më ndodhën në Tiranë ishte kur një mik më ndihmoi të siguroja të gjithë numrat e fundit të revistës Përpjekja.

Edhe po të mos jesh dakord me filozofinë frymëzuese të kësaj reviste dhe të drejtuesit të saj F. Lubonja, nuk ia mohon dot vendin që ka zënë, si institucion, në panoramën kulturore të Shqipërisë të pas 1990-ës.

Read Full Post »

PAKETIMI I BALKAN FILMIT

nga Era18

[Shënim: Pas shkrimit të Roland Sejkos për filmin Muajt e mjaltit dhe diskutimeve që e ndoqën, po i kthehemi sërish temës së kinemasë ballkanike me një ese të Era18, e cila i referohet, në krye, shkrimit tim Caqet e metaforës, që mund ta lexoni në këtë faqe të blogut. Shkrimi im është botuar së pari në gazetën Bota Shqiptare, sikurse e vuri në dukje Sejko në komentin e tij të sotëm. 2Xh]

Në “Caqet e Metaforës”, Ardian Vehbiu trajton problemin e ndërtimit sistematik të një imazhi negativ për shqiptarët i cili është fiksuar herë pas here në celuloid. Vehbiu hedh, ndër të tjera, dhe idenë se ky konstrukt imazhi nuk është një projekt pastërtisht vetëm perëndimor, dhe se intelektualët shqiptarë e ata ballkanas kanë bashkëpunuar e bashkëpunojnë për ta përjetësuar atë. Pavarësisht se, në pjesën dërrmuese, analizës së Vehbiut s’do t’i hiqja presje, do të doja megjithatë të veçoja një pasazh që ndoshta zë një vend sekondar në esse, por që mua më duket se vlen për t’u diskutuar më tej.

Read Full Post »

OPERETAT MULTIKULT

 

Pavarësisht nga origjina, kultura pop gjithnjë synon të jetë globale; por shpesh këtë e realizon vetëm duke imituar modele që i kujton si globale por që shpesh janë krijuar dhe kolauduar në SHBA – p.sh. muzika rap, ose moda e adoleshentëve ose teknikat e montazhit në televizion. SHBA rrezaton anembanë globit edhe produkte kulturore që nuk kanë origjinë amerikane, p.sh. muzikën salsa ose tatuazhin ose përdorimin e teknologjive të reja të dëfrimit (p.sh. MP3). 

Read Full Post »

KONTRAPUNKTI NË KULTURË

Si ta ruajmë kulturën shqiptare nga kërcënimi që i vjen prej globalizimit kulturor dhe super-mediave?

Lajmet që vijnë përditë nga Shqipëria dhe trojet e tjera shqiptare në Ballkan janë shpesh dëshpëruese – libri nuk shitet mirë, autorët mbeten të panjohur, televizioni detyrohet t’u falet reality shows dhe të tjerave karagjozllëqe, gazetat merren me skandalistikë dhe kultivojnë celebrities, teatrot mbeten të zbrazëta, filmat shqiptarë shfaqen vetëm në festivale ndërkombëtare, muzikantët shpesh të kalibrit u bien qemaneve në dasma…

Read Full Post »

MIDIS SKAJEVE

nga Ardian Vehbiu

botuar në Shekulli më 2 korrik 2006, por që sot fare mirë mund t’i kushtohej guximit qytetar të një Vladimir Arsenijevic-i

Në skicën me titull Rrëfenja e luftëtarit dhe e robinjës, përfshirë në vëllimin me tregime “El Aleph”, Borges përmend historinë e pazakonshme të Droctulft-it, barbar longobard, fisi i të cilit kish shkelur e plaçkitur Italinë e Mesjetës së Hershme dhe kish rrethuar qytetin e Ravenna-s. Droctulft-i, thotë Borges-i, ishte i bardhë, zemërak, i pafajshëm, besnik i prijësit dhe i fisit të vet. Por lufta e solli në portat e Ravenna-s, dhe atje pa diçka që s’kish parë kurrë… Pa ditën, qiparisat dhe mermerin. Pa një tërësi të shumëfishtë, por jo të çrregullt; pa qytetin, një organizëm prej statujash, tempujsh, kopshtesh, banesash, shkallaresh, urnash, kapitelesh, hapësirash të rregullta e të gjera. Pas kësaj, Droctulft-i i braktisi të vetët dhe u bashkua me ravenasit, duke luftuar krah tyre në mbrojtje të mureve që deri dje i kish mësyrë, deri sa mbeti i vrarë. Ravenasit, që gjithnjë çmeriteshin me pamjen e tij të frikshme e mjekrën që i derdhej mbi gjoks valë-valë, e varrosën në një tempull dhe i vunë te varri një shënim mirënjohës: “Na deshi ne e gjakun e vet përbuzi, duke e bërë Ravenna-n atdheun e vet.” Nuk ishte tradhtar, thotë Borges-i, se tradhtarëve nuk u mbishkruhen epitafe përdëllyese; ishte një i ndriçuar, një konverso.

Read Full Post »

KRENOHEMI QË JEMI KRENARË

Paul Flieder dhe Manfred Mayrhofer, dy artistët austriakë që drejtuan vënien në skenë të operetës “Die Fledermaus” të Johann Strauss-it kanë shkruar një artikull për eksperiencën e tyre të frikshme në Tiranë dhe kalbëzimin e institucioneve dhe të kulturës shqiptare. Artikulli të bën me turp kur e lexon, sepse përshkruan një Shqipëri që as në ëndërr të keqe nuk do të dëshironim të shihnim – të kapur peng prej kusarëve, mashtruesve, derrave dhe batakçinjve; një Shqipëri të braktisur nga kultura, shija, zotimi publik, shpresa për t’u ngritur mbi kënetën e allish-verishit politik, ekonomik dhe njerëzor.

Read Full Post »