MALI JETIM

Santa Katerina Valfurva ёshtё nё veri tё Italisё, nё provincën e Sondrios, pra nё pjesёn e lartё tё Lombardisё, pothuajse nё kufi me Zvicrёn. Ta quash qytezё ёshtё tepёr, fshat ndoshta ёshtё pak. Sheshi qendror ёshtё Sheshi i vetёm. Xhiroja mbaron pa filluar. E vendosur nё majё tё luginёs, nё njё pikё strategjike do tё thoshin ushtarakёt, e shikon detyrimisht nga lart poshtё luginёn e Valfurvёs e tё gjitha fshatrat qё shtrihen varg; majat me borё tё pёrhershme i vёshtron gati pёrballё, pa e ngritur asfare kokёn, ndoshta vetёm pak sytё, duke i rudhur nga bardhёsia akullnajore e nga kaltёrsia qiellore e pazakontё. Pavarёsisht nga hotelet shumёyjёshe, nuk ka grimё mendjemadhёsie nё kёtё vend tё vogёl, 1800m mbi nivelin e detit, njё mijё e ca banorё: ja nga karakteri diskret i malёsorёve tё kёtyre anёve, ja nga fakti se gjeografia jo gjithnjё ka qenё bujare.

Read Full Post »

JETOHET NË MAL?

Ndue Dedaj, në gazetën Shqip, shkruan për një emision të Top Channel (“Shqipëria tjetër”), në të cilin gazetari Marin Mema kish shkuar në komunën e Kaçinarit, në Mirditë, dhe ishte ngjitur në Kuzhnen, për të gjetur atje banorë që ndriçoheshin me bishtuk.

Në malet tona tashmë nuk ka energji elektrike, thotë ai. Janë rrënuar tashmë shtyllat, linjat, kabinat elektrike, ato që u ndërtuan në vitet 1970; dhe elektrifikimi është veç një kujtim i zbehtë nga një epokë tjetër.

Read Full Post »

ÇIKAT E KRESHNIKËVE

Në Ciklin e Kreshnikëve, një grusht trimash, zakonisht tridhjetë agallarë, me Mujin dhe Halilin në krye, e përjetojnë kreshnikërinë e tyre duke çetuar; ata dalin në bjeshkë, dyluftojnë me shkijet e ndonjëherë edhe me njëri-tjetrin, bëjnë plaçkë, lidhen në vëllazëri dhe tradhtojnë njëri-tjetrin, martohen dhe vriten në fushë të mejdanit dhe rrallë e tek edhe vdesin; me një fjalë, bëjnë gjithçka që mund të pritej prej një tufe kalorësish mesjetarë, të ngeshëm dhe të kontrolluar prej testosteronit.

Read Full Post »

ETËR DHE BIJA

Brenda epikës së totalitarizmit shqiptar, vitet 1960 mbahen mend si vite të “revolucionarizimit” të jetës së vendit – me çka kuptohej, ndër të tjera, kolektivizimi i bujqësisë, mbyllja e institucioneve fetare, likuidimi i pronës private, emancipimi i gruas, lufta kundër patriarkalizmit dhe konservatorizmit, rishikimi rrënjësor i programeve shkollore.

Read Full Post »

ARBËR DHE KUMANË

Në librin e vet High Albania, udhëtarja britanike Edith Durham përmend, më se një herë, gojëdhënat që qarkullojnë mes malësorëve të veriut të Shqipërisë, sipas të cilave këta kanë ardhur në vendbanimet e sotme prej gjetiu, për të gjetur aty një popullsi tjetër.

Read Full Post »

ISLAMI NDËR MALËSORË

Duke dashur të kuptoj më mirë dinamikën e islamizimit në Shqipërinë e Veriut, dhe marrëdhëniet mes katolicizmit dhe Islamit në ato vise, ndesha në një pasazh nga Edith Durham, të shkruar në 1908, gjatë një vizite të saj në zonën e Lurës dhe të Mirditës [pasazhi mund të lexohet këtu].

Read Full Post »

FRIGORIFERËT E SHQIPTARISË

Po i kthehem pak më shtruar çështjes së “shqiptarëve të vërtetë” dhe të hapësirës se “ku janë ruajtur ata”.

Sipas një ideje që qarkullon prej shumë dekadash, kjo farë shqiptarësh ruhen në malet e Veriut, duke qenë pak a shumë të identifikueshëm me malësorët.

Përsëri sipas kësaj ideje, malet e Veriut u kanë ofruar shqiptarëve mbrojtje natyrore ndaj asimilimit dhe dhunës së të huajit, duke i lejuar ta mbajnë të paprekur thelbin etnik.

Read Full Post »

CIRKU I EKZOGAMISË

Një nga institucionet themelore të jetës malësore që i tërhoqi vëmendjen Edith Durham-it, gjatë vizitës së saj në malësitë shqiptare në 1908, ishte fisi; i cili në thelb mund të përkufizohet si bashkësi njerëzish të cilët, në bazë gojëdhënash dhe besimesh të kaluara brez pas brezi, e kanë prejardhjen nga një stërgjysh i vetëm, në vijë mashkullore.

Read Full Post »