Gjithsekush lind në një gjuhë, e cila e flet para se ky ta flasë, duke ia hapur dyert e socializimit.
Edhe shqiptari, si rregull, lind në një shqipe të tillë, të cilën në vija të trasha gjithnjë mund ta karakterizojmë si të folme.
Çdo e folme është trajtë e folur e gjuhës; vetëm ashtu ekziston.
Asnjë e folme nuk përkon me standardin, ose shqipen publike të njësuar. Megjithatë, disa të folme janë më afër të standardit, të tjera më larg.
Duke iu rikthyer letërsisë së hershme shqiptare (në gjuhën shqipe), pionieri i parë i saj, deri sot, është padyshim Buzuku. Nga titulli i veprës ‘Meshari’ kuptohet qartë qëllimi fetar: gjuha si mjet dhe jo identifikim. Libri përmban meshë, komente të lutjeve, dhjetëra urata, 27 psalme, pjesëza biblike, katekizëm. Tema këto, të toleruara në vulgare nga Kunderreforma, siç pohojnë Çabej dhe Ashta, përkundër qëndrimeve të Shuteriqit dhe Zamputit.
Besimi në rolin nacionalist të Kishës së Romës shkakton paqartësi doktrinale, nëse pretenduesit e këtij fakti do të lexonin mësimet e Mesias: “Nëse ndokush vjen tek unë e do më tepër babain, nënën, gruan, fëmijët, vëllezërit, motrat, madje edhe jetën e vet se sa mua, nuk mund të jetë nxënësi im”, apo “Kush e do të jatin e të jëmën më shumë se mua […] Kush e do djalin apo vajzën më shumë se mua, nuk është i denjë për mua”.