DILEMA E STADIUMIT

Herët a vonë kombëtarizmi ulet në shkallët e stadiumit. E dëshmon historia, e tregon përvoja. Sporti nuk është vetëm një nga përfaqësuesit e identitetit kombëtar/lokal, por edhe ngjizësi i tij, sepse me ritualet e veta sporti celebron e riprodhon komunitetin që e ndjek me pasion. Studiuesit e kanë vënë re prej kohësh se stadiumi, sidomos ai i futbollit, përbën skenën ideale ku formësohen ndjenjat identitare të spektatorëve. Duke filluar nga himni kombëtar që interpretohet në fillim të ndeshjes, nga krenaria e lojtarëve që e këndojnë, deri tek ngritja e flamurit kombëtar, vendosja e tifozëve sipas rangut e përkatësisë, apo deri tek ngjyrat e fanellës. Lojtarët në fushë shndërrohen në gladiatorë modernë, që nuk “luftojnë” për rezultatin e ndeshjes, por për ithtarët në shkallët e stadiumit, sepse mbi shpatullat e tyre rëndojnë ëndrrat e bashkësisë që përfaqësojnë. Në fushën simbolike të stadiumit sintetizohen deri miliona individualitete, që njëjtësohen me ata që konkurrojnë, në luftën e përbashkët për fitore.

Read Full Post »

HITLERI, CENSURA, KRITIKA

Po t’i dëgjonim fjalët e Volterit, sipas të cilit mund të mos jemi dakord me mendimin e dikujt, por duhet t’ia mbrojmë deri në vdekje lirinë e shprehjes; ose po t’i besonim Chomsky-t, sipas të cilit nëse nuk besojmë ne lirinë e shprehjes për njerëz të cilët i përbuzim, atëherë nuk besojmë në lirinë e shprehjes, botimi në shqip i Mein Kampf-it të Hitlerit dhe polemikat pasuese, nuk do të na dukeshin gjë tjetër veçse një lloj ushtrimi i demokracisë.

Read Full Post »

ZHARGONI ANTIKOMUNIST

Ka qëlluar, në Shqipëri, që çdo lëvizje politike e respektueshme të jetë identifikuar, mes të tjerash, edhe me një formë specifike të shqipes; duke e projektuar ideologjinë në gjuhë.

Rilindja zgjodhi të fliste një shqipe të qëruar nga turqizmat dhe greqizmat; regjimi i Zogut e kërkoi legalitetin në elbasanishten; komunistët standardizuan toskërishten, duke i mveshur gegërishtes atribute të ligjërimit të Tjetrit, ose të armikut Përtej.

Read Full Post »

SISTEMI ME BABÁ

Funksioni kryesor i babait, thotë psikanalisti frëng Lacan-i në seminarin XIX, është “të mahnitë familjen e vet” (“épater sa famille”).

Kjo m’u kujtua, tek lexoja shkrimin e K. Cukalit, “Një njeri i vetëm do të shpëtojë Shqipërinë”, në Shekullin e së dielës dt. 13 nëntor 2011.

Aty Cukali rrëfen si një furgon me udhëtarë ishte bllokuar nga bora në Qafë-Mali dhe askush nuk po kujtohej të dërgonte borëpastruesen për të hapur rrugën; derisa njëri prej udhëtarëve pati idenë e mrekullueshme t’i dërgonte një SMS kryeministrit Berisha. Pas gjysmë ore, u shfaq borëpastruesja, si me magji.

Read Full Post »

SOVIET BEST PRACTICE

Gjatë shekullit XX, Bashkimi Sovjetik ka qenë skenë e një prej orvatjeve më të bujshme dhe, në analizë të fundit, më qesharake për ndërrimin e emrave të vendeve.

Shembujt e Caricinit – Stalingradit – Vollgogradit ose të Shën Petersburgut – Petrogradit – Leningradit – Shën Petersburgut janë më të njohurit, teksa ilustrojnë marrëzinë e regjimit totalitar sovjetik për të shkruar historinë dhe kremtuar lavdinë e vet në hartë.

Read Full Post »

ATË E BIR

Father & Son, nga Risquillo

Shumë vite më parë, në Tiranën e fundit të viteve 1970 fillimit të viteve 1980, kam pasur rastin të njoh Bashkim Shehun, kryesisht si të birin e kryeministrit të atëhershëm Mehmet Shehu, por më pas edhe si njeri të gjallë, të identifikueshëm përtej lidhjeve të tij familjare.

Ishim studentë në të njëjtin fakultet, ai tre vite më lart se unë; ndërkohë Bashkimi jo kishte botuar një vëllim me tregime dhe së shpejti do të bëhej një nga autorët e filmit “Radiostacioni”, të bazuar në romanin Nëntori i një kryeqyteti, të Ismail Kadaresë. Kishte lindur, si të thuash, për të shkëlqyer.

Read Full Post »

KUJTESA E TEKSTIT

Ka tekste që, edhe të shkëputura, fragmente tekstesh më të gjata, dorëshkrimesh dhe librash, mjaftojnë për të rikrijuar tërësinë kulturore prej nga kanë ardhur, njëlloj si ADN-ja që teorikisht do t’i mjaftonte biologut për të rindërtuar një organizëm në laborator, ose një eshtër paleontologut, për të rikrijuar një skelet dhe identifikuar organizmin që e ka pasur.

Read Full Post »

ANTIPIRAMIDA

Blendi Fevziu mediton, në Panorama, për të ardhmen e godinës së ish-muzeut “Enver Hoxha” e që zakonisht njihet si “Piramida”.

E ndërtuar pas vdekjes së diktatorit, në një nga vendet më të spikatura të qendrës së Tiranës, Piramida mbeti hapësirë jetime pas vitit 1990, aq sa sot ka filluar deri edhe të rrëgjohet.

Read Full Post »

AUTOBIOGRAFIA INSTITUCIONALE KOMUNISTE

Nga Arbër Shtëmbari

[…]

Në dosjen personale, autobiografia e kuadrit apo e komunistit zë një vend shumë të rëndësishëm. Autobiografia është një shpallje (enonciation) personale e ngjarjeve që kanë pasur një rol çelës në jetën e të pyeturit. Është një përmbledhje e jetës që prezantohet me shkrim, apo, në disa kushte të veçanta, edhe me gojë, në organet e partisë a të pushtetit, të cilat kërkojnë të verifikojnë dhe të kontrollojnë ndërgjegjet e të biografikuarve.

Read Full Post »

PAS VDEKJES

Marc Quinn- Self

Nëse varrimi është, në mënyrën e vet, sanksionim dhe vulosje e vdekjes, atëherë zhvarrimi e ruan një lidhje me ringjalljen; madje edhe kur trupit që ringjallet mund t’i ketë humbur tashmë shpirti. Tek e fundit, edhe të vdekurin prandaj e kallin në dhé, që të mos ngrihet më, të mos dalë me thonj e me dhëmbë në sipërfaqe, të mos kërkojë më të kthehet, si pa të keq, mes të gjallëve.

Read Full Post »

LËKURA E SHTETIT

Kufiri i shtetit është gjithnjë arbitrar, gjithnjë i padrejtë. Për të Shqipërisë, kanë thënë se ndan përgjysmë troje shqiptarësh, nga brenda dhe nga jashtë. Por kufiri veç të ndajë di.

Read Full Post »

MORALI I NËNSHTRIMIT

(Teoria e funksionarit të bindur nuk qëndron më në këmbë)

Problemi i masës së fajësisë së administratës së lartë të një regjimi diktatorial nuk shtrohet vetëm për shoqërinë shqiptare. As nuk vërehet që shoqëria shqiptare të japë shenja të një natyre më pak tolerante se ajo e vendeve të tjera, që kanë përjetuar një të kaluar të afërt po aq të mundimshme.

Read Full Post »

ATEISTI, SPECIE E RRALLË

Kur përdoren termat ateist dhe ateizëm për shqiptarët e sotëm nënprodukte të sistemit të djeshëm totalitar, gjithnjë ka diçka që më vret veshin, që nuk më shkon e nuk më pajtohet me mënyrën si e kuptoj unë ateizmin.

Read Full Post »

ORGANIZATA BAZË

Qofsha i gabuar, por kam përshtypjen se sociologjia e sotme në Shqipëri po interesohet më shumë për Kanunin e Lekës, sesa për rolin që ka luajtur Partia e Punës, gjatë gati gjysmë shekulli, në krijimin dhe riprodhimin e shumicës së strukturave dhe të institucioneve sociale në Shqipërinë totalitare.

Read Full Post »